القسم الخامس فى العمليات و الخلقيّات چنين كه « 1 » علّت اخلاق و مردم و ملكات * مزاج و طبعت ما واهب طبيعت و جان اگر مزاج نهى چونكه افضل الملكات * به حسب و اعدل اشخاص هست در ايشان و گر به واهب صورت بود علاقهء نفس * چراست كثرت اخلاق [ و ] امزج « 2 » و انسان ؟ « 3 » سبب حصول خلق مهذّب ملكهء فاضله سه چيز است ؛ يكى فاضله و خلق مهذّب كسب كند ، دوّم كسب كردن و رياضت مردم در تحصيل آن استعداد به افعال خوب و سيرت پاكيزه كه سبب افعال جميل و سيرت پاك به حاصل شدن استعداد ملكهء فاضله ، چون سبب تأملات و افكار و فضلى است در به دست آوردن حدّ اوسط و حصول نتيجه از حدّ اوسط . پس همچنانكه مردم چون تأمّل و فكرت كند ، حدّ اوسط را به دست آرد و چون حدّ اوسط به دست آمد نتيجه خود متابع او بود و حاصل شود بىزمانى ، همچنين چون مردم افعال جميل و سيرت پاك عادت كند و به كار همىدارد از اينجا استعداد ملكهء فاضله حاصل شود . و چون استعداد حاصل شد در وقت از واهب صور فيض صورت ملكهء فاضله « 4 » به او پيوندد و صاحب خلق مهذّب و ملكهء فاضله گردد و فضايل انسانى خلقى و عملى جمله او را حاصل شود در وقت ، و سبب سديگر از اسباب ملكهء فاضله بخشيدن واهب صورت مر صاحب استعداد .

--> ( 1 ) . در اصل : چه چنين . ( 2 ) . در اصل : امزجه و . ( 3 ) . ن 2 : ايشان . در نسخهء اول هم نقطه در پايين « س » قرار دارد . ( 4 ) . در اصل : فاضل .